Het zelf uitvoeren van (klinisch) epidemiologisch onderzoek, maar ook het beoordelen van de resultaten van anderen, vereist grondige kennis van de beginselen van epidemiologische data-analyse. Hierbij speelt de biostatistiek een belangrijke rol. Met behulp van methoden en technieken van de biostatistiek kunnen de uitkomsten van epidemiologische onderzoeken worden samengevat (beschrijvende statistiek) en verder worden geïnterpreteerd en gekwantificeerd (inferentiële statistiek). Daarbij heeft men te maken met begrippen als kansverdelingen, precisie, puntschatting, betrouwbaarheidsinterval, hypothese, p-waarde, etc.

Voor het correct en efficiënt kunnen toepassen van deze methoden en technieken is het niet alleen van belang om tot op zekere hoogte de theoretische achtergronden hiervan te kennen. Minstens zo belangrijk is de vaardigheid om in een concrete situatie een verantwoorde keuze te maken voor een bepaalde methode of techniek en vervolgens het resultaat adequaat te interpreteren.

In deze cursus wordt aan al deze aspecten aandacht besteed. De belangrijkste basisbegrippen van de biostatistiek worden behandeld, waarbij steeds een voorbeeld uit de (klinisch) epidemiologische praktijk het uitgangspunt is. Er wordt dan verder ingegaan op vragen zoals: hoe kies ik de juiste analysemethode, wat zijn de adequate effectmaten, hoe precies zijn de schattingen daarvan, hoe onderzoek ik of er sprake kan zijn van vertekening, etc.

De student wordt ruimschoots in de gelegenheid gesteld om in werkgroepverband met dergelijke vragen te oefenen. Ook wordt aandacht besteed aan het gebruik van de computer bij het analyseren van gegevens in de vorm van computerpractica. Hierbij wordt het computerprogramma SPSS (Windowsversie) gebruikt.

Een greep uit de onderwerpen:

• beschrijvende statistiek
• kansverdelingen
• voorbereiding van de gegevensanalyse
• toetsen van hypothesen
• betrouwbaarheidsintervallen
• analyse van kwantitatieve gegevens
• analyse van kwalitatieve gegevens
• analyse van cumulatieve incidenties en incidentiedichtheden
• analyse van de odds ratio, het relatief risico en het risicoverschil
• gestratificeerde analyse van de odds ratio (methode Mantel-Haenszel)

1. De cursist kan dichotome, categoriale en continue onderzoeksgegevens op een passende manier numeriek en grafisch samenvatten en weergeven.
2. De cursist begrijpt de basisregels van kansrekening en de eigenschappen van binominale verdeling, normale kansverdeling, standaardnormale verdeling en de lognormale verdeling en kan er berekeningen mee maken. De cursist kan dit gebruiken binnen statistische analyses (schatten en toetsen).
3. De cursist kan de begrippen ‘schatten’ en ‘hypothese toetsen’ benoemen en de verschillen omschrijven. De cursist is in staat commentaar te geven op conclusies die getrokken worden uit schatten of toetsen en kan de beperkingen ervan aangeven.
4. De cursist kan de volgende begrippen benoemen en signaleren welke factoren hierbij een rol spelen: type I fout, type II fout, power, onderscheidend vermogen, centrale limietstelling, confounding en effectmodificatie.
5. De cursist kan zelfstandig de juiste procedure (parametrische of non-parametrische statistische analyse) identificeren, kiezen en zelf berekenen, dan wel uitvoeren in SPSS, en conclusies trekken voor het opstellen van betrouwbaarheidsintervallen (waar mogelijk) en het opstellen en toetsen van hypothesen voor: één gemiddelde, het gemiddelde verschil van twee gepaarde waarnemingen en het verschil van twee gemiddelden; één proportie, het verschil van gepaarde proporties en het verschil van twee proporties; één incidentiedichtheid, een verschil van en de verhouding tussen twee incidentiedichtheden, het risicoverschil, het relatieve risico en de odds ratio; trend in meerdere proporties; en gestratificeerde analyse van odds ratio’s (effectmodificatie en confounding bepalen); sensitiviteit en specificiteit; NNT, APe en Apt.
6. De cursist kan onderzoeks-ontwerpen in een casus en SPSS output beoordelen en kritisch commentaar geven over fouten die worden gemaakt.

Doelgroep

De cursus is bestemd voor personen die epidemiologisch onderzoek (willen gaan) doen en hun gegevens zelf willen analyseren, dan wel de analyse van epidemiologisch onderzoek van anderen optimaal willen kunnen beoordelen. De cursus is vooral gericht op personen die nog geen tot weinig ervaring hebben met epidemiologische data-analyse, of die hun kennis op dit gebied willen opfrissen.

Ingangseisen

Het is noodzakelijk te kunnen werken met SPSS.

Het lesmateriaal (o.a. presentaties, opdrachten en antwoordsleutels) voor deze cursus is beschikbaar op Canvas, onze digitale leeromgeving. De documenten blijven minimaal één jaar beschikbaar op Canvas. Het meenemen van een laptop naar de cursus is dus noodzakelijk om het lesmateriaal in te zien.

U heeft de volgende software nodig op uw laptop nodig voor het volgen van de computerpractica:

SPSS– indien u geen SPSS op uw laptop heeft, kunt u gebruik maken van de gratis proefversie (30 dagen) van IBM: zie SPSS Software | IBM. Het is ook mogelijk om SPSS via Surfspot aan te schaffen.

N.B. De standaard software voor de computerpracticum opdrachten is SPSS. Indien u echter een ervaren R gebruiker bent, dan is het ook mogelijk om de computerpractica zelfstandig met R te doen. Er zijn hiervoor antwoordsleutels beschikbaar maar het practicum wordt verder qua begeleiding in R niet ondersteund.

Literatuur

Altman DG. Practical statistics for medical research. London: Chapman and Hall, 1991. ISBN 97 804 122 7630 9.

Computerpracticum (aanbevolen):

– Vocht A de. Basishandboek SPSS 20. Utrecht: Bijleveld Press. 2012. ISBN 9789055482238.

– Voor een algemene introductie in het gebruik van SPSS, kan ook gekeken worden naar de eerste SPSS module van Niels Bal, docent epidemiologie & biostatistiek aan de Vrije Universiteit Amsterdam: SPSS VU Tutorial 1 – Data editor – YouTube

Deelnemers die deze cursus volgen als onderdeel van de Masteropleiding Epidemiologie ronden de cursus altijd af met een tentamen.

Deelnemers die deze cursus als een afzonderlijke cursus volgen kunnen facultatief de cursus afsluiten met een tentamen. De kosten bedragen in dit geval €160,- per tentamen of hertentamen.

Alleen wanneer de cursus met een voldoende resultaat bij het tentamen wordt afgerond worden de studiepunten (EC’s)toegekend en een tentamenverklaring uitgereikt.

Een verklaring van deelname wordt aan iedereen uitgereikt die minimaal 80% aanwezig is geweest. Op de verklaring van deelname worden alleen contacturen vermeld.

Voor deelname aan het tentamen moet zich men altijd aanmelden. Zie voor informatie en aanmelding: Tentamens

Deze cursus is geaccrediteerd voor:

• Cluster 1: huisartsen, specialisten ouderengeneeskunde, artsen verstandelijk gehandicapten
• Cluster 2: medisch specialisten
• Cluster 3: sociaal geneeskundigen, bedrijfsartsen, verzekeringsartsen, artsen maatschappij en gezondheid

De cursus’ Principes van epidemiologische data-analyse’ (V20) is geaccrediteerd voor 30 uren.

Om in aanmerking te komen voor de accreditatie-uren van deze cursus dient u de gehele cursus aanwezig te zijn geweest.

N.B. Met ingang van 1-1-2020 kan aan een arts die deelneemt aan verschillende cursussen van EpidM, maximaal 40 uren/punten per jaar worden toegekend.Deze nieuwe regeling is door het AccreditatieOverleg van de KNMG op 16 oktober 2019 bepaald. Voor meer informatie verwijzen wij naar de KNMG. https://www.knmg.nl/opleiding-herregistratie-carriere/aban.htm